Zasady dotyczące plików cookies polityce dotyczącej ciasteczek.
Rezerwuj teraz
+48 124446365
Rezerwuj teraz

Historia

  • _MG_3229
  • _MG_3072
  • lk1OBA_5155
  • _MG_3098
  • lk1OBA_5128
  • lk1OBA_5145
  • _MG_3109
  • _MG_3074

ARCHITEKTURA FORTYFIKACYJNA

  • _MG_3229
  • _MG_3072
  • lk1OBA_5155
  • _MG_3098
  • lk1OBA_5128
  • lk1OBA_5145
  • _MG_3109
  • _MG_3074
Druga połowa XIX i początek XX wieku to przełomowy okres w dziejach fortyfikacji. Nastąpiło wtedy przejście od fortyfikacji nowożytnej, reprezentowanej przez system poligonalny i bastionowy do fortyfikacji nowoczesnej czyli rozproszonej. W tym okresie, szczególnie mocno rozwinęła się fortyfikacja na terenie Polski. Było to efektem ówczesnej sytuacji politycznej w kraju, który pozostawał pod zaborami Austrii, Prusów i Rosji i pogarszających się stosunków pomiędzy dotychczasowymi sojusznikami. 

Strategicznym terenem i ważnym obszarem manewrowym dla spodziewanej wojny była Galicja, będąca pod zaborem monarchii austro-węgierskiej. Stąd wzniesione na tym terenie fortyfikacje to budowle głównego nurtu ówczesnej europejskiej sztuki obronnej, uznawane dziś jako model fortyfikacji tego czasu.

Kraków został wcielony do Galicji w 1846 roku, po trzydziestu jeden latach posiadania, na mocy postanowienia Kongresu Wiedeńskiego, statusu "wolnego, niepodległego i ściśle neutralnego miasta". Był wtedy pod panowaniem monarchii Habsburgów. Ze względu na swoje położenie stanowił najlepszy punkt strategiczny do założenia obozu warownego. Komisja Hessa stworzyła plan, według którego miała rozwijać się budowa fortyfikacji Krakowa, na fundamencie fortyfikacji Kościuszki z 1794 roku.

Tak oto, w 1849 roku Austriacy z wielkim rozmachem i na szeroką skalę rozpoczęli rozbudowę umocnień Krakowa z zamiarem przekształcenia go w twierdzę. Pierwszy etap budowy Twierdzy Kraków trwał sześć lat i miał na celu rozbudowę obwarowań na Pogórzu oraz przekształcenie wzgórza wawelskiego w górująca nad miastem cytadelę. W rezultacie powstał układ umocnień z Wawelem pośrodku oraz czterema uzbrojonymi fortami: Lunetą Grzegórzki od wschodu, Fortem Kościuszko od zachodu, Fortem Krakus od południa i Lunetą Warszawską od północy.

1849 - 1856. Budowa Lunety Warszawskiej

history1-1
Fort 12 Luneta Warszawska został wzniesiony w latach 1849-1856 jako nowoczesna murowana budowla obronna, tzw. fort reditowy. Stanowił północny przyczółek umocnień obronnych Krakowa i miał za zadanie bronić rogatek Traktu Warszawskiego (obecnie Alei 29 Listopada) oraz płaskiego terenu ewentualnego podejścia nieprzyjaciela od strony granicy Cesarstwa Rosyjskiego, zwanego przedpolem twierdzy.

1888-1890 - Modernizacja Fortu 12 - Bastion IVa

history3
Rozwój wewnętrznej infrastruktury twierdzy doprowadził do niwelacji Bastionu IV i włączenia Lunety Warszawskiej w ciąg obwałowań rdzenia z nowym oznaczeniem, jako Bastion IVa.  W kolejnych latach fort był nieustannie modernizowany. Dokonano szeregu przeróbek, z których najważniejsze to montaż poprzecznic do ustawienia 14 dział na wale głównym, nowe rampy wjazdowe, likwidacja wschodniej bramy i windy działowej.

1890 - 1909 - Nowe funkcje fortu

history1-2
Wraz z rozwojem nowych form walki zbrojnej stopniowo malały możliwości obronne fortu a rozwój urbanistyczny Krakowa doprowadził do zmiany jego funkcji. W latach 90-tych XIX wieku przeprowadzono kolejne modernizacje - zadaszone zostały kaponiery i taras artyleryjski redity, powstał plac ćwiczeń a na zapolu fortu wybudowano budynki magazynowe. W tych latach fort pełnił funkcje głównie magazynowe. Nowym zadaniem była ochrona węzła kolejowego i spedycji towarowej twierdzy.

1910 - Budowa tradytora

history20
Jedyną poważną przebudowę fortu stanowił wzniesiony około 1910 roku (po dwóch latach budowy) betonowy tradytor artyleryjski, usytuowany w narożniku lewego barku i szyi fortu, przeznaczony do obrony torów kolei warszawsko-wiedeńskiej oraz ówczesnej stacji Krowodrza

1914 - Ponowna mobilizacja fortu

history21
W okresie I wojny światowej Fort został ponownie przygotowany do obrony. Po odzyskaniu niepodległości w 1919 roku został przejęty przez Agencję Mienia Woskowego dla celów magazynowych, najprawdopodobniej do 1925 roku . Następnie znajdowała się tu filia tzw. więzienia św. Michała (mieszczącego się przy ul. Senackiej 3), które od drugiej połowy lat dwudziestych pełniło funkcje krakowskiego więzienia karno-śledczego. Bastion IVa funkcjonował formalnie najpierw jako Dom Więzienny, a później Zakład Karny. W tym też czasie pomieszczenia w redicie przekształcono w cele i dostosowano do przetrzymywania więźniów.

1940-1950 - Martyrologiczna przeszłość fortu

history22
Nie wiadomo, kiedy dokładnie Niemcy zaczęli wykorzystywać Fort do potrzeb więziennych. Z całą pewnością w 1944 roku Bastion IVa pełnił funkcję aresztu wojennego Wehrmachtu (Kriegswehrmachthaftanstalt) zlokalizowanego przy ówczesnej Benzstrasse 14, natomiast po wojnie w latach 1945-1950 pełnił rolę więzienia Urzędu Bezpieczeństwa. W latach 80-tych we wnętrzu jednego z pomieszczeń fortu odnaleziono napisy, których autorami byli więzieni po II wojnie światowej żołnierze Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych. Na ścianach zachowało się wiele napisów i rysunków o wartości historycznej.

Po 1950 - Zabytkowe mury w rękach MSW

history23
Po 1950 roku fort stał się magazynem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Przez wiele lat zabytek ulegał pogłębiającej się dewastacji –  nie przykładano wagi do jego zabytkowego charakteru. Na pogarszający się stan techniczny budowli wpływ miała wilgoć, dziko rozrastająca się roślinność i jego eksploatacja. Od 1993 roku w budynku mieściły się pomieszczenia magazynowe i lokale firm handlowych.

2007 - Fort Luneta Warszawska uznany za zabytek

history24
W czerwcu 2007 roku Fort Luneta Warszawska został wpisany do rejestru zabytków.

2013 - Remont 160-letniej bramy fortu

history25
Wyremontowana została 160-letnia brama fortu – autentyczne XIX-wieczne wrota, na których zachowały się wyryte napisy żołnierzy KBW.

2015 - Pieczę nad zabytkiem przejmuje nowy inwestor

lk1OBA_5145
Fort Luneta Warszawska znalazł nowego inwestora – spółkę Luneta Warszawska Fort, który za główny cel postawił sobie rewitalizację zabytku. Nowy inwestor podjął się trudnego zadania, ponieważ projekt wymagał szczególnego podejścia, nie tylko z powodu gabarytów budowli i jej trudnego stanu technicznego, ale również z powodu wymagań i restrykcji ze strony konserwatora zabytków oraz swojej martyrologicznej przeszłości.

2016 - Schronisko młodzieżowe w zabytkowych murach!

lkOBA_5083
Zrealizowano projekt adaptacji fortu do nowej funkcji, bez naruszania zabytkowego charakteru budowli. W projekcie przebudowy Fortu Luneta główną ideą, jaka przyświecała inwestorowi, było ocalenie od zniszczenia dziedzictwa kulturowego i przywrócenie mu dawnej świetności. Adaptacja zabytku na schronisko pozwoliła stworzyć nową, atrakcyjną przestrzeń publiczną i tchnąć życie w stare zabytkowe mury.

Obecnie - Prace nad stworzeniem muzeum

Trwają prace związane z uruchomieniem części muzealnej obiektu w miejscu o szczególnej wartości historycznej, gdzie w przeszłości mieściło się więzienie gestapo i urzędu bezpieczeństwa. W jednym z pomieszczeń, na ścianach zachowały się napisy i rysunki, których autorami byli żołnierze AK i Narodowych Sił Zbrojnych. Nie ulega wątpliwości, że trzeba je ocalić dla przyszłych pokoleń. To właśnie w tej części fortu uruchomione zostanie muzeum Armii Krajowej i historii Twierdzy Kraków, nad którego powstawaniem czuwać będą konserwatorzy i historycy IPN.

Zamknij